Opzet:
Een rondgang door de tentoonstelling ziet er als volgt uit: na een introductiefilm, die dient om de bezoeker een eerste oriëntatie op het thema te geven, begint de bezoeker aan een rondgang door de historische kloostergebouwen. Als eerste betreedt hij de pandgangen waar als eerste de geschiedenis en de ontwikkeling en de betekenis van de kartuizer orde wordt toegelicht. Verderop komen de kartuizen in de Nederlanden aan bod, waarna het Roermondse klooster als specifieke casus wordt behandeld en het bijzondere karakter van dit klooster wordt belicht. Niet enkel het feit dat dit klooster het enige bewaard gebleven complex van de kartuizers in Nederland is maakt het tot iets bijzonders; met name de helaas afgebroken Bethlehemkapel, de bedevaartskapel die aan dit klooster ten grondslag ligt, mag als bouwtype in dit verband uitzonderlijk worden genoemd. De stichting van deze Kartuis vanuit Keulen krijgt in dit deel eveneens ruim de aandacht. In een volgend onderdeel wordt de bouwgeschiedenis van het complex verduidelijkt. Met behulp van topografisch materiaal en een virtuele reconstructie wordt de bouwhistorische ontwikkeling van het klooster duidelijk gemaakt. Daarna volgt een deel over het dagelijks leven in het klooster Bethlehem, alsmede de betekenis van het klooster voor de stad Roermond en de omliggende regio.

Vervolgens stapt de bezoeker de voormalige kapittelzaal in, die is ingericht als schatkamer met een aantal zeer kostbare bruiklenen. Aan de hand van deze kunstvoorwerpen wordt de functie van kunst binnen de kartuizer orde toegelicht. Hier wordt ook uitgebreid stilgestaan bij de vraag hoe het verklaarbaar is dat een zo strenge en sobere orde een dergelijk rijk kunstbezit en rijke kloostergebouwen kent, en wat de functie van kunst binnen het kartuizer leven is.

Hierna wordt de bezoeker vanuit de kapittelzaal/schatkamer naar de kapel geleid. In de kapel wordt stilgestaan bij een drietal thema’s. Allereerst de moord op 12 kartuizer monniken in Roermond, in 1572, door de troepen van Willem van Oranje. In aanwezigheid van de in de kapel bewaarde relieken van deze Roermondse martelaren wordt aan de hand van schilderijen van groot formaat als ook handschriften en drukken aangetoond dat deze zwarte bladzij uit de geschiedenis van het klooster niet enkel binnen de orde een diepe impressie heeft nagelaten, maar dat deze rampspoed ook binnen de contrareformatie is ingezet. In het koor van de kapel staat de viering van de liturgie centraal: in een reconstructie van het voormalig hoogaltaar, dat thans in de parochiekerk te Thorn staat opgesteld, worden liturgisch vaatwerk en paramenten die zijn overgeleverd uit het kartuizer klooster getoond. Het laatste thema in de kapel stelt de belangrijkste ingezetene van het klooster centraal: Dyonisius van Rijkel, de doctor extaticus. Deze laatmiddeleeuwse theoloog van wereldfaam heeft een groot deel van zijn leven als kloosterling in Roermond doorgebracht en hier gewerkt.

Dionysius is echter niet de enige belangrijke auteur die het klooster heeft voortgebracht; het klooster mag zich er eveneens op beroepen mannen als Henrick Egher van Kalkar en Bartholomeus van Maastricht onder zijn inwoners te hebben geteld. Het intellectuele klimaat wordt aanschouwelijk gemaakt in het laatste onderdeel van de tentoonstelling, de boekcultuur, dat in de broederkapel is ondergebracht. In deze ruimte, waar eveneens de restanten van een monumentale laatmiddeleeuwse muurschildering zichtbaar zijn, worden kostbare handschriften en oude drukken getoond uit het bezit van de Roermondse kartuis.

De Roermondse kartuizers en hun kunst (Liesbeth Zuidema)
Onlangs stond de strenge orde van kluizenaars nog centraal in de indrukwekkende documentaire Into Great Silence van de Duitse regisseur Philip Gröning. Hoewel de kartuizers volgens hun leefregel in eenvoud dienden te leven kwamen in de late Middeleeuwen toch verschillende kunstvoorwerpen terecht in de Nederlandse kartuizerkloosters. Ter gelegenheid van de tentoonstelling wordt daarom in de kapittelzaal van het voormalig kartuizerklooster van Roermond een schatkamer ingericht die de bezoeker een indruk geeft van de oorspronkelijke inrichting van een kartuizerklooster. In deze nieuwsbrief wordt alvast een tipje van de sluier opgelicht. In de schatkamer worden enkele kunstvoorwerpen tentoongesteld die de bezoeker iets vertellen over de verschillende functies die objecten vervulden binnen een kartuizerklooster. De kartuizers brachten het grootste gedeelte van hun leven door in de stilte en de eenzaamheid van hun cel waar ze veel tijd besteedden aan de dagelijkse overweging van de momenten uit het lijdensverhaal van Christus. In de schatkamer worden daarom enkele devotiestukken tentoongesteld die de kartuizers stimuleerden in hun overweging van het leven van Jezus. Eén van deze devotiestukken is het prachtige tweeluikje dat in 1523 in opdracht van de kartuizer Willem Bibau werd geschilderd door de Meester van de Magdalenalegende. Willem was een echte carrièremonnik. Behalve prior van het kartuizerklooster van Geertruidenberg was hij bovendien prior generaal van de kartuizerorde. Op het rechterpaneel van het tweeluikje is hij in gebed voorgesteld. Willem richt zijn gebeden tot de maagd Maria die met het Christuskind in de arm op het linkerpaneel van het tweeluikje is voorgesteld. Aan de achterzijde van het rechterpaneel is de kruisdood gereduceerd tot een voorstelling van de vijf wonden van Christus. De voorstelling vertelt ons iets over de spiritualiteit van de kartuizers die in de late Middeleeuwen voor een belangrijk deel was gericht op het lichamelijke lijden van Christus. De kunstvoorwerpen in de cellen van een kartuizerklooster vervulden dus een devotionele functie voor de kartuizers. Behalve de leefwereld van de kartuizers was ook de leefwereld van de leken vertegenwoordigd in een kartuizerklooster. Op basis van het memorieboek van het Utrechtse kartuizerklooster weten we dat zich in de pandgangen van een kartuizerklooster talloze lekengraven bevonden. In de buurt van deze graven werden vaak memoriestukken geplaatst. In de schatkamer worden daarom enkele memoriestukken tentoongesteld die de herinnering aan de overledenen levend hielden. Eén van deze memoriestukken is het drieluik (2^de foto) waarvan de luiken in 1514 in opdracht van de Delftse burgemeester Dirk van Beesd werden geschilderd door de Meester van Delft. Het drieluik werd geplaatst bij het graf van Dirk dat zich in het Delftse kartuizerklooster bevond. Op het middenpaneel zijn Anna, Maria en Jezus voorgesteld. Op de luiken zijn links Dirk met zijn zoons en rechts zijn vrouw met hun dochter in gebed voorgesteld. Hun zoon Dirk was in het kartuizerklooster van Delft ingetreden en is op het linkerluik in een wit habijt voorgesteld. De gebedsportretten en de wapenschilden van het echtpaar vertegenwoordigen de leefwereld van de leken. Wanneer de luiken gesloten waren functioneerde een voorstelling van een boetende Hiëronymus in de wildernis daarentegen als voorbeeld voor de Delftse kartuizers. Het drieluik lijkt dus zowel de leken als de kartuizers te hebben bediend en vormt daarmee een prachtige weerspiegeling van de interactie tussen de leefwereld van de leken en de leefwereld van de kartuizers zoals die zich manifesteerde in een kartuizerklooster.